CÁNH CÒ

Thật sự con cò mới đúng tên. Nhưng khi bay, cò sải cánh, hình ảnh đẹp, không khác hải âu, nên người ta hay gọi cánh cò. Cánh cò gắn liền người nông dân. Ở thành phố hay đô thị nếu không có ruộng đồng bao quanh, chắc chắn chẳng ai thấy cánh cò.

Tôi may mắn đi một số nước tiên tiến châu Âu: Đức, Ý, Pháp, Thụy Điển, Phần Lan...Tuyệt nhiên, tôi không hề thấy cò chứ đừng nói cánh cò. Quạ châu Âu tôi có thấy. Nó có màu nâu và xám bạc không đen tuyền như quạ Việt Nam dù tiếng kêu rất giống nhau. Ở Bá Linh hay Rô Ma tôi không có dịp ra đồng quê nhưng ở Pa ri s tôi có dịp ra khỏi đô thành tráng lệ để chiêm ngắm những cánh đồng lúa  mì xanh ngút, bao la. Và điều kỳ lạ, ở nông thôn vùng họa sĩ Monet sinh sống, khung cảnh hữu tình, cây xanh bát ngát, tôi chẳng thấy lấy bóng dáng một cánh cò.

Hay cò gắn liền với sự cơ khổ, nghèo khó, cam go? Nên chúng không xuất hiện ở những nước giàu có? Ở Việt Nam, cò gắn liền với đời sống cam khổ của người nông dân. Thân phận cò đi vào ca dao hay ca dao ghi nhận thân phận cò? “Con cò lặn lội bờ sông, Gánh gạo đưa chồng tiếng khóc nỉ non” (Nguyễn Công Trứ). Ngay cả Tú Xương một người đàn ông ích kỷ ăn chơi vẫn cảm thương người vợ “ Quanh năm buôn bán ở mom sông. Nuôi đủ năm con với một chồng. Lặn lội thân cò khi quãng vắng. Eo sèo mặt nước buổi đò đông”.  Cò còn thua thiệt rất nhiều trong cuộc sống. “Con cò mà đi ăn đêm. Đậu phải cành mềm lộn cổ xuống ao. Ông ơi ông vớt tôi nao. Tôi có lòng nào ông cứ xáo măng. Có xáo thì xáo nước trong. Đừng xáo nước đục đau lòng cò con” (Ca dao).

“Đậu phải cành mềm” nghe mà đau xót. Cành mềm là sự rủi ro trong cuộc sống. Cành nào mà cò có thể “lộn cổ”;  chỉ có cành mưu mô xảo quyệt, “lạt mềm buộc chặt”. Cò mới sụp mưu. Nhưng lời khẩn nài “Có xáo thì xáo nước trong. Đừng xáo nước đục đau lòng cò con”  nghe sao mà thảm thiết. Cò đang bụng mang dạ chửa. Một bà mẹ sắp sinh mà “đậu phải cành mềm”. Xót xa. Quặn thắt..

Cò hay người? Cò mẹ hay người mẹ? Mẹ dù là cò hay người cũng là mẹ: Cưu mang mọi nỗi khổ trần gian.

Tôi chưa đi Trung Hoa- nước “đồng văn đồng chủng” - nhưng tôi chắc chắn cánh cò gắn bó với cuộc sống người Việt Nam chúng ta nhiều hơn gắn bó cuộc sống của người Trung Quốc.

Trong các bức họa cổ, tôi thấy các tác giả Trung Hoa vẽ các loại chim nhưng ít thấy cò, cánh cò. Ở Việt Nam cũng rất ít có tranh vẽ cò. Tôi không hiểu vì sao. Nếu có thì chỉ là những cánh cò xa vắng, nhỏ nhoi, lác đác,  điểm xuyết cho khung cảnh nên thơ khác. Tôi không thấy có bức tranh vẽ cò nào nhìn dáng vẻ là thấy gầy còm kham khổ hanh hao.

Họa sĩ chúng ta ít chú trọng cò từ cổ chí kim. Bởi cò gắn với người nông dân mà không cùng sống với người thành thị- họa sĩ đa phần xuất thân từ chốn phồn hoa.

Không vẽ được cái cơ khổ của thân cò nhưng người nông dân – cụ thể là người nông dân quê tôi (Thường Đức, phía cực Tây Quảng Nam) không bao giờ coi rẻ con cò- cánh cò. Từ thuở xa xưa khi cha tôi năm ba tuổi (nếu còn sống ông sẽ là trên 120 tuổi) không hề nhắc đến có ai ăn thịt cò. Thịt cò rất “khét” (rất khó ăn). Đó là nhận định của người thôn quê chúng tôi. Khi tôi còn nhỏ, thập niên 1950, cò sinh sống rất nhiều, có thể nói là đầy đồng. Chúng làm tổ ở những cánh đồng lác (một loại cây cỏ cao thân dùng làm cói đan giỏ, đệm nằm...). Trẻ con có thể bắt dồng dộc con, chim sẻ con, nhồng con, cưỡng con... để nuôi nhưng không hề bắt cò con về làm vật cảnh. Có lẽ cò có mỏ dài và nhọn, rất nguy hiểm khi mổ. Có người bắt cò lửa (màu vàng đỏ) về nuôi để chúng có thể bắt cá cho người. Và cũng có người bị chúng mổ vào mắt. Trở nên mù,  vì cò nhầm tưởng đó là cá.

Khi cò không phải là thức ăn- nói trắng ra mồi nhậu- thì dân số của chúng phát triển có thể nói là đầy ắp những cánh đồng.

Tôi có nghe nói nhiều nơi ở đâu đó, người ta làm bẫy bắt cò, bằng cách làm những con cò giả y như thật. Cò thấy bầy bèn đáp xuống thế là dính bẫy. Chắc chắn cò sẽ không được đem về nuôi. Chúng sẽ là mồi nhậu- món đặc sản.

Tôi chưa đi khắp thế giới nhưng những nước tôi có tới, chim – không kể chi cò- là phần cuộc sống của họ. Chim không hề là thức ăn, chưa nói là mồi nhậu. Thấy những con chim sẻ như chim sẻ Tàu vẽ trong tranh, rất đẹp, bay đến hiên nhà con gái tìm thức ăn, tôi bèn lấy một ít gạo rải trong các chậu trồng hoa chỉ trơ đất mùa đông. Chim tíu tít bay đến, ngày càng nhiều. Qua cửa kính, tôi thấy chúng rất dạn dĩ. Người có lẽ không là đe dọa cho chim? Chúng vẫn ăn khi tôi đẩy cửa rải thêm cho chúng một ít gạo.

Tôi kể chuyện cho chim ăn với cháu nội, học lớp 4, lòng hãnh diện là “ông” đã cho chim trời ăn. Cháu tôi tròn mắt nhìn “Ồ, ông nội không được cho chim ăn thức ăn không phải dành cho chim trời”. Vì sao? Tôi hỏi. Cháu rỗi rãi giải thích: Ở trường, cô giáo dặn dò chúng con không được cho chim trời ăn ngoài thức ăn bán trong siêu thị. Chim có thể tiêu chảy hoặc nhiễm bệnh nếu ăn phải những thức ăn thừa của người.

Tôi nghĩ mà thương cho những con chim xứ mình. Ngày xưa, có thể chim sẻ đến ăn trên những nong lúa phơi ngoài trời và người ta không buồn đuổi chúng vì lúa chúng ăn không đáng kể bằng số lúa người dân thu về. Cảnh chim sẻ ăn lúa chỉ có trong dĩ vãng lúc tôi còn năm sáu tuổi- hơn 60 năm trước.

Không nói ai cũng hiểu, sau chiến tranh hủy diệt bởi đạn bom của người Mỹ, người Tàu, người Nga, cuộc sống người dân trải qua những tháng ngày cơ khổ vì “tiến nhanh, tiến mạnh, tiến vững chắc lên chủ nghĩa xã hội”, thân người còn rẻ rúng huống gì thân cò, phận cò, cánh cò vốn đã khổ trong ca dao trong cuộc sống người nông dân.

Khi chim- ở đây là cò- không còn là mồi nhậu, không còn là thức ăn vô ý thức của con người không ý thức thì cuộc sống con người trở nên ý nghĩa. Đó là khi về quê những tháng ngày này, quý vị nhìn thấy những đàn cò, không phải những con cò, bay lượn trên những cánh đồng xanh mướt. Gió thoảng đưa hơi lạnh mưa phùn cuối đông, những cánh đồng xanh rợn sóng lúa non, điểm những cánh cò trắng phau đem lại hình ảnh nên thơ mấy chục năm trước còn in đậm trong ký ức non trẻ cho đến ngày nay.

Cánh cò mang lại cái tươi tắn cho một vùng quê từng héo hắt bởi chiến tranh - Thường Đức quê tôi.

Cò và người nông dân.

1GFanse5_MyUv0p2MEQdiEm2wmwfxIfPGZ4kbFzPC68Q

Xem thêm

THĂM ÔNG ALFRED NOBEL

Nói cho oai vậy thôi chứ ổng mất đời “tám hoánh” khi tôi chưa ra đời. Nhưng đến Thụy Điển mục đích để  viếng nhà tưởng niệm Nobel là chính- tôi cũng như mọi người trên thế giới. Các giải thưởng- trừ giải Nobel Hòa bình trao ở Na Uy- đều tổ chức ở Stockholm, thủ đô của nước nầy.

Phải nói người phương Tây rất giỏi làm du lịch, nghĩa là rất khôn khéo trong việc moi tiền du khách. Ghé thăm nhà họa sĩ Monet ở Pháp, tôi mới thấy, Việt Nam chúng ta quá “bèo nhèo” trong việc làm du lịch liên quan đến các nghệ nhân, nghệ sĩ, họa sĩ...Các danh họa Việt Nam đâu thua kém mông xừ Monet, kể sơ lược như Nguyễn Phan Chánh, Tô Ngọc Vân, Trần Văn Cẩn, Lê Phổ, Nguyễn Tử Nghiêm, Dương Bích Liên, Nguyễn Sáng...

Nhưng có một nhà lưu niệm nào về các vị này không ở Việt Nam như ông Monet ở Pháp?Chúng tôi phải kiếm chỗ đậu xe cả nửa tiếng đồng hồ để vào thăm nơi ông ta ở lúc sinh thời; nghĩa là hàng ngàn chứ không phải hàng trăm du khách, không chỉ ở nước Pháp, mà cả thế giới chen nhau vào xem ngôi vườn và ngôi nhà của ông. Và khi ra về, để làm kỷ niệm tôi mua một chiếc đĩa sứ có in một bức tranh của Monet kèm chữ ký in trên đĩa giá 7 euro (khoảng 210.000 đồng).

Khi vào nhà lưu niệm ông Alfred Nobel, ở Thụy Điển, rút kinh nghiệm “xương máu” ở Pháp, tôi chẳng mua vật kỷ niệm nào ở quầy lưu niệm.Có tiền, tôi sẽ mua quà lưu niệm ở Việt Nam nếu ông Lê Đức Thọ có một nhà lưu niệm nhắc đến  giải thưởng Nobel Hòa Bình 1973, nhận chung cùng ngoại trưởng Hoa Kỳ  Henry Kissinger về thành tích chấm dứt chiến tranh  Việt Nam, một cuộc chiến hơn 58.000  người Mỹ bỏ mạng và chừng 3.000.000 người Việt Nam hy sinh.

Rất ít nhà tưởng niệm hay bảo tàng về danh nhân văn hóa, người Việt Xã Hội Chủ Nghĩa chúng ta có ê hề những nhà tưởng niệm anh hùng liệt sĩ, bảo tàng chiến tranh. Và cũng rất ít cách làm du lịch moi tiền du khách nhờ bảo tàng văn hóa. Vào một nhà tưởng niệm chiến tích hay bảo tàng chiến tranh, nhìn đâu cũng thấy hận thù và chết chóc, ai mà bỏ tiền ra mua vé vào cửa kia chứ.

Chúng tôi bỏ ra mỗi người gần 20 euro (chừng 600 ngàn tiền VN) để mua vé vào thăm nhà lưu niệm Nobel với lòng mong ước, ở nơi đây, tại sao lại có những giải thưởng làm ngất ngây những ai được xét nhận giải thưởng. Có thể một ngày nào đó, tiền thưởng của Vin future cho những người xuất sắc về nhiều lãnh vực sẽ nhiều hơn tiền thưởng giải Nobel, nhưng mấy ai hãnh diện? Vì sao. Vì giải Nobel trao tặng căn cứ vào trí tuệ thật sự chứ không phải trí tuệ “ăn theo”.

Cách trưng bày trong nhà bảo tàng Nobel khá là đơn giản. Bên ngoài là tiệm cà phê kèm thức ăn; kế đó là cửa tiệm bán hàng lưu niệm; bên trong nơi chính diện là các gian phòng trưng bày những gì liên quan đến nhà tổ chức (Nobel) và những nhân vật được trao giải. Có những máy móc tạo thay đổi thế giới từ thuở ban đầu. Qua quan sát, tôi thấy có chiếc máy chụp X quang, một phát minh có lẽ mang lại cho người sáng chế giải Nobel hay chăng? Tôi còn thấy một chiếc máy phát ra tia lazer. Trông rất thô sơ , mới nhìn, tôi cứ nghĩ nó giống một mô tơ xay nước mía, tất nhiên nhiều bộ phận hơn.

“Thấy sang bắt quàng làm họ” không phải là tục ngữ thông thường của người  Việt chúng ta. Cái tẩu thuốc, chiếc gậy chống, chiếc kính lão...những vật dụng thông thường của người nhận giải Nobel được trưng bày ở đây, nơi trang trọng, cho thấy người phương Tây biết quý trọng quá khứ, biết trân trọng những cái tầm thường của những người nổi tiếng. Cái tôi vừa nhắc chính là vật thường dùng của ông tổng thư ký Liên Hiệp quốc Kofi Annan, người châu Phi da đen.

Tôi thích nhất là thấy cuốn sách của nhà văn Chekhov trưng bày ở đây. Tuy không yêu chủ nghĩa cộng sản, không thích  Liên Xô, tôi rất quý mến ông nhà văn người Nga này. Truyện ngắn của ông có thể nói là ngôi sao cho tất cả các truyện ngắn từ tước đến nay của nhân loại.

Alfred Nobel thức tỉnh. Sáng chế chất nổ, sau này giết người, là nỗi ân hận của ông. Giải thưởng lập ra theo di chúc của mình, là để chuộc lại lỗi lầm: Văn minh nhân loại không đồng nghĩa với tình thương con người.

Khi chuẩn bị ra về, tôi tình cờ nhìn một một ghi chú về một nhân vật nổi tiếng thế giới được  nhận giải Nobel người Việt Nam- ông Lê Đức Thọ.

Không thể có người Việt Nam nào từ chối giải Nobel danh giá. Chỉ có một. Ông Lê Đức Thọ.

Ngoại trưởng Mỹ và nhà thương thuyết VN được nhận chung giải Nobel Hòa Bình sau chấm dứt chiến tranh đầy máu đổ cả hai bên.

Kissinger gởi một bức thư cảm ơn ủy ban trao giải hòa bình cho ông và nhà thương thuyết Việt Nam. Ông Lê Đức Thọ đánh một bức điện cho ủy ban xét giải Nobel nói rằng, ông không nhận giải thưởng vì chiến tranh vẫn tiếp diễn bởi Hoa Kỳ, người Mỹ bất tín (!?).

Và chiến tranh chấm dứt năm 1975 khi không còn người Mỹ. Nhưng tại bảo tàng nổi tiếng này vẫn còn ghi nhớ một người Việt Nam không thèm nhận trong hàng trăm người  nhận giải Nobel danh giá nhất thế giới. Ai mới là người muốn duy trì chiến tranh?

1EswTE2vlA7LUA7SQ9tgd89t23t6sYycbNkexZazjz2M

Xem thêm

MIẾU ÔNG, MIẾU BÀ HAY DINH ÔNG DINH BÀ?

Tôi thường nghe dinh Bà chứ ít nghe miếu Bà. Và miếu Ông mà không phải miếu Bà. Có thể nhiều lý giải về cách gọi này nhưng đó không phải là chủ đích bài viết này.

Những ai sinh ra ở thành phố, từ trước đến nay, miếu Ông, miếu Bà, dinh Ông, dinh Bà là khái niệm xa lạ nếu không nói là chẳng có khái niệm gì. Là người sinh ra ở nông thôn nhưng hơn nửa cuộc đời sống ở thành phố, tôi thấy sự quan trọng của tín ngưỡng, ở đây là thờ Ông, thờ Bà. Con sông, bến nước, cây đa, cây gạo...đều là hình ảnh gợi lên trong tâm trí của người dân sinh sống ở đây một khung cảnh mơ hồ và huyền bí; nhất là những người có tuổi thơ gắn chốn này.

Tôi là một trong những người ấy. Một thời gian dài, người Việt Nam chúng ta bị cuốn hút vào những sự biến lớn lao của đất nước: chiến tranh. Sự sống, cái chết, tàn phá, hủy hoại, bất định cuộc sống ám ảnh tâm hồn mọi người. Hình ảnh nên thơ và huyền bí làng quê trong đó có mái đình, mái chùa, cây đa, cây gạo, và miếu Ông, dinh Bà, nhà thờ tộc, đình trung chẳng là mối quan tâm đối với mọi người. Sống là trên hết chứ không phải hồn quê- gồm những cái tôi nêu-  là trên hết.

Khi chiến tranh chấm dứt, người người trở về quê hương tìm lại nơi chôn nhau cắt rốn, chốn thanh bình, yên tĩnh ngày xưa.

Ban đầu, cái ăn- tức là lẽ sống- ám ảnh mọi người vừa từ các nơi đổ về quê cha đất tổ. Cây đa,cây gạo, mái đình, mái chùa, con sông, bến nước...chẳng có hình bóng gì trong tâm tưởng. Khoai, sắn, bắp, gạo có lúc bo bo... là hình ảnh sáng chói- bởi chúng là lẽ sống.

Chừng hơn vài chục năm sau, những cái ám ảnh người ta không còn ám ảnh nữa. Hình ảnh tâm linh ngày xưa trở về trong tâm trí mọi người nơi làng quê yên ả. Miếu Ông, miếu Bà, dinh Ông, dinh Bà trở thành một phần cao vời trong cuộc sống người dân thôn quê. Qua biến đổi cuộc đời, người ta trở về nơi họ sinh ra. Ông, Bà trở lại hình ảnh ngày xưa: Ban cho họ sự yên bình.

Bên đạo Ki tô, bình an, theo tôi, có lẽ là cốt lõi của tôn giáo này. Vị chăn chiên trước khi chết vì bị hành hình, đã nói “Ta để lại bình an cho các ngươi”. Những người theo đạo này có câu kinh cùng ý “Vinh danh thiên Chúa trên các tầng trời và bình an dưới thế cho người thiện tâm”.

Mấy thế kỷ trước, người Việt Nam không biết đạo Ki tô dù một bộ phận có theo Phật giáo hay Đạo giáo.

Vậy, về tinh thần, người ta dựa vào ai? Chắc chắn là vào ông bà, ở đây có thể viết hoa Ông, Bà, rất trang trọng.

Khi ghé một ngôi làng ở vùng quê gần nơi tôi sinh ra, biết có hai cái miếu, có người gọi là dinh Ông, Bà, tôi và vài người bạn nảy ý tò mò muốn viếng.

Xem thêm

TRUMP VÀ BẦU CỬ MỸ CÓ LỢI THẾ NÀO CHO CHÍNH NGHĨA CỦA CÁC CHẾ ĐỘ TOÀN TRỊ

Donald Trump lại là thần tượng. Bao giờ thần tượng tan? Lúc đó VN sẽ vững tiến.

(How Trump and the 2020 US Election Are Helping Authoritarians’ Domestic Causes).

Báo the Diplomat.

“Chính quyền Trump tặng các nhà chuyên quyền ba công cụ quan trọng để họ gia cố sức mạnh quốc nội”.

(The Trump administration has gifted autocrats with three key tools for consolidating their strength at home).

Cử tri đoàn Hoa Kỳ vừa khẳng định tổng thống đắc cử Joe Biden. Có người lập luận, chiến thắng của Biden sẽ gây lo âu cho các lãnh đạo chuyên quyền trên khắp thế giới vì ông ta cổ vũ cho chế độ dân chủ và quyền con người, mà tổng thống đương nhiệm Donald Trump xem nhẹ khi đặt quan hệ với các chế độ toàn trị.

Sự thật là chính quyền chống dân chủ sẽ chịu sức ép từ bên ngoài dưới chính quyền Biden, nhưng họ cũng không quá lo lắng. Đó là vì những gì xảy ra trong thời gian Trump làm tổng thống và cuộc bầu cử Mỹ, tất cả đem lại ba lợi ích cho các chính quyền toàn trị ở nước họ.

Cách thức Trump xử lý thất cử của ông cho thấy những yếu kém của thể chế dân chủ, trước đó khó mà lộ ra; nó phơi bày cái thường thấy về người nắm quyền trong các chế độ toàn trị, thậm chí, trong các người chống đối từ trước đến nay; cuộc bầu cử Mỹ, và hậu quả của nó, chứng minh một sự thật: quần chúng rất dễ tin các chiến dịch tuyên truyền thông tin sai sự thật. Đúng vậy, các chính quyền chuyên chế ở các nước châu Á cũng chẳng phải quá lo sợ.

Điều thứ nhất, Trump từ chối không chuyển giao quyền hành, mặc dầu thiếu chứng cứ chứng minh gian lận phiếu bầu. Cái này mang lại cái cơ hội hiếm có cho các nhà toàn trị, cho công chúng thấy, việc lên án bầu cử gian lận và mánh khóe (manipulation) không phải chỉ có ở các chế độ độc tài.

Từ rất lâu, các lãnh đạo chuyên quyền nêu cao cảnh giác “xấu xa xã hội” ở các nước (gọi là) dân chủ, phản bác lại sự ủng hộ mở rộng các quyền tự do dân chủ. Để minh họa, khi tin tức nói về các chống đối trong nước bị kiểm duyệt, vo tròn rất gắt, tuyền thông ở Trung Quốc tường thuật rất kỹ phong trào Người Da Đen Phải Sống (Black Lives Matter); họ lớn tiếng về sự bất công và phân biệt chủng tộc, một thất bại của tự do dân chủ, nước Mỹ là đại diện.

Tự do truyền thông trong các nước dân chủ và sự phát tán dễ dàng các thông tin nhờ internet cho phép các chế độ toàn trị dễ dàng tìm ra các “xấu xa xã hội” của những quốc gia gọi là dân chủ đối với nước họ.

Tuy nhiên, khó khăn không ít cho các lãnh đạo độc tài, muốn thuyết phục quần chúng rằng, các thể chế vững vàng lâu đời cũng có thể mong manh, dễ đổ sụp, dễ bị khai thác như sự cai trị ở chính nước họ. Trump từ chối chuyển giao quyền hành và liên tục lu loa mình thất bại vì cuộc bầu cử bị đánh cắp, bất ngờ tạo điều kiện các lãnh đạo toàn trị có được bằng chứng như thế.

Và có nhiều chính quyền độc tài lợi dụng cơ hội vàng này, để nhấn mạnh rằng, bầu cử như thế ở một nước dân chủ lâu đời (như Mỹ) còn bị dễ dàng khuynh đảo không khác chi dưới chính quyền của họ.

Chắc chắn, quyết định của các chính quyền toàn trị ở châu Á, lần lữa chưa vội chúc mừng Joe Biden, có thể do cân nhắc cẩn thận về mặt ngoại giao, nhưng có thể vì các yếu tố bên trong can dự vào. Yên lặng chậm chúc mừng còn làm dấy lên hồ nghi về tính trong sạch của bầu cử Mỹ.

Chậm chúc mừng còn ngụ ý chính quyền cho rằng, kết quả bầu cử có thể bị đảo ngược. Ví dụ, một số người lập luận, trong khi đợi chúc mừng Biden chiến thắng, truyền thông Việt Nam thường xuyên tường thuật các vụ kiện gian lận bầu cử Mỹ năm 2020, mà không đăng kèm theo các phán quyết của tòa án, cũng như không cắt nghĩa hệ thống bầu cử Mỹ vận hành như thế nào. Điều này sinh ra cái ấn tượng, hệ thống bầu cử Mỹ chẳng chặt chẽ như người ta thường nghĩ.

Điều thứ hai, thái độ công chúng ở các nước toàn trị châu Á phản ứng trước mất mát của Trump, các tuyên bố vô căn cứ của ông về gian lận bầu cử, rất rõ ràng phơi bày cái cách lãnh đạo chính trị cần phải có ở những nước đó (là đúng).

Một bộ phận công chúng lên tiếng ở Việt Nam, Hồng Kông và Trung Quốc mạnh mẽ ủng hộ Trump, một lãnh tụ giống với các nhà lãnh đạo độc tài của họ về nhiều mặt.

Ví dụ, ở Việt Nam, nhiều người ái mộ một lãnh tụ phải mạnh mẽ, “dứt khoát, thu hút và cứng rắn,”; một con người chẳng ai dám đụng tới nếu tấn công các chuẩn mực thể chế. Điều này có thể ngụ ý, nhiều chính phủ độc tài đã thành công trong việc khắc sâu vào xã hội, một nền văn hóa chính trị, ở đó các nhà lãnh đạo cá nhân đứng trên thể chế, được coi là đáng mong muốn.

Các nhà toàn trị ở Trung Quốc, Hong Kong, Việt Nam cũng sẽ thoải mái hiểu rằng, nhiều người bất đồng chính kiến, cổ xúy dân chủ, ủng hộ Trump mặc kệ ông không đoái hoài tới thành tích nhân quyền của mình về trẻ em di cư, “cấm nhập cư người Hồi Giáo”, và chủ trương da trắng thượng đẳng (white supremacy). Điều này ngụ ý, những giá trị các nhà hoạt động dấu tranh dân chủ theo đuổi thực sự không vì nền dân chủ hay quyền con người.

Nhiều người bất đồng chính kiến ở Việt Nam và Hong Kong ủng hộ Trump chỉ vì họ tin, việc thắng cử của ông sẽ làm Trung Quốc yếu đi. Điều đó thật sự cho thấy cái khả năng làm hài lòng các nhà toàn trị: Dân chủ hóa chỉ là mục tiêu thứ yếu đối với tinh thần dân tộc trong tâm trí của những nhà hoạt động đấu tranh. Nó còn cho thấy các nhà toàn trị này chừng mực nào đó đáp ứng các mục tiêu của các người hoạt động tranh đấu mà không sợ mất đi quyền lực.

Điểm cuối cùng, thái độ quần chúng trong các nhà nước chuyên quyền châu Á đối với thất bại của Trump còn cho thấy họ rất dễ tin các thông tin sai lệch, các không tin sai sự thật. Trong khi hai thông tin này có mặt ở Hoa Kỳ, có lợi cho các lãnh đạo chuyên quyền về hai mặt: Thứ nhất, nó cung cấp cho các nhà toàn trị phương sách mới để lũng đoạn dư luận quần chúng liên quan đến các vấn đề nhạy cảm ở trong nước. Thứ hai, nó còn tạo ra sự hỗn loạn, không biết thông tin nào là đúng, thông tin nào không.

Không tin vào truyền thông chính thức của quần chúng dưới chế độ toàn trị có thể khiến quần chúng không còn tin truyền thông chính thức bất kỳ ở đâu, kể cả Hoa Kỳ. Lấy ví dụ, nhiều người dân Việt Nam và người dân Trung Quốc, trong nước hay ngoài nước, đặt niềm tin vào báo Đại Kỷ Nguyên(The Epoch Times- của người Tàu - ND chú thích) hơn là tin vào truyền thông chính thống của Hoa Kỳ để tìm kiếm tin tức về bầu cử Mỹ 2020.

Điều này đem lại bài học cho các chính phủ độc tài, đó là, họ có thể cho phép nguồn truyền thông thay thế, không cho quần chúng biết nguồn gôc xuất xứ của nó từ nhà nước, và thế là, họ có thể lèo lái dư luận quần chúng về các vấn đề nội bộ trong nước, có lợi cho họ.

Thậm chí có một số các người bất đồng chính kiến trong các chế độ toàn trị đang tạo ra hỗn loạn về các thông tin có thật và không có thật. Cái kết là, kiểm soát nghiêm ngặt thông tin, thật khó khăn đối với các người bất đồng chính kiến, không phân biệt đâu là tin thật, đâu là tin giả từ nguồn nước ngoài.

Mặt khác, thật đúng khi họ coi thường sự kiểm soát thông tin của các chính quyền toàn trị, đến nỗi một số người bất đồng chính kiến cổ vũ việc loan truyền tin tức về bầu cử Mỹ, coi đó là cách để xiển dương tự do thông tin. Có trường hợp, vài người bất đồng chính kiến ở Trung Quốc nôn nóng cung cấp thông tin thay thế về cuộc bầu cử, mặc dầu họ biết đó là tin giả.

Tóm lại, nhiệm kỳ tổng thống Trump và cuộc bầu cử Mỹ đem lại lợi ích chính nghĩa cho các chính quyền toàn trị ở nước họ, ít ra là châu Á. Trump từ chối không trao quyền đem lại một cơ hội độc nhất chứng tỏ cho quần chúng thấy rằng các thể chế dân chủ Mỹ rất là yếu kém.

Ngoài ra, phản ứng của quần chúng trước sự mất mát của Trump đem lại các chính quyền toàn trị châu Á, hai chỉ dấu cho biết sự quan trọng để họ tồn tại: (1) bộ phận quần chúng cất tiếng nói mong ước một vị lãnh đạo phải cứng rắn (như Trump) và (2) nhiều người dân dễ dàng tin tưởng thông tin sai lệch, thông tin không đúng sự thật.

Nhiệm kỳ tổng thống Biden có thể tạo ra sức ép bên ngoài lên các chính quyền toàn trị nặng hơn; sức ép ấy có mạnh hơn các điều kiện trong mỗi nước hay không cũng còn chưa rõ. Lịch sử dạy chúng ta thấy, với những yếu tố trong nước thuận lợi, nhiều chính phủ độc tài có thể tồn tại ngay cả trong tình trạng sức ép bên ngoài vẫn mạnh mẽ.

Trương Mai, nghiên cứu sinh tiến sĩ, khoa chính trị, đại học Arizona. Cô còn nghiên cứu các phong trào xã hội, chống đối xã hội, và truyền thông xã hội.

Nguyễn Long Chiến dịch.

1HEHmQVSIBtsLjRiZsEMQPbcue-FJAOPva2UzGJ-zZu0

Xem thêm

TỪ BÀI KIỂM TRA, NGHĨ VỀ GIÁO DỤC PHẦN LAN.

Bên dưới là bản chụp bài kiểm tra (test) tiếng Anh lớp 3 của một trường tiểu học thành phố Lohja. Nhìn bài làm, nếu là giáo viên ở Việt Nam, tôi sẽ chấm điểm thấp về chữ viết, xấu quá. Trên bài viết, học sinh này sẽ bị tôi nhắc nhở không được vẽ (bậy) trên giấy trả bài. Điểm về “giấy sạch, chữ đẹp” sẽ là số không; châm chước, thì có thể cho 5 điểm trên 10. Nhưng nhìn điểm cho của cô giáo 10 +++, tức ba điểm cộng trên 10 điểm (điểm tối đa) tôi hết sức ngạc nhiên.

Học sinh có thể vẽ gì tùy ý trên những khoảng trống của đề bài. Ai cũng phải vẽ à? Cháu tôi trả lời, không. Em nào thích thì vẽ. Cô không cấm. Bài tập tiếng Anh này về phần “vẽ bậy”, cô phê “Wow. Beautiful drawings”. Ồ, vẽ đẹp quá. Cô khen. Ba điểm + kia biết đâu là nhờ những chỗ trống có hình vẽ bằng bút chì chèn vào các câu hỏi.

Không yêu cầu mọi học sinh vẽ vào các khoảng trống có trên các câu hỏi trong bài kiểm tra. Cô giáo tạo một không gian thoáng đãng trong việc dạy dỗ của mình. Đó là điều không được phép trong các bài tập ở xứ sở hiếu học Việt Nam.

Học mà chơi hay chơi mà học không phải là câu nói triết lý. Nó cho thấy việc học không nặng nề với học sinh. Tôi có một cháu khác đang học lớp 5. Khi hỏi cháu được xếp hạng giỏi hay khá hay trung bình thì nó nhìn tôi ngạc nhiên. Ở VN, cháu chỉ mới học xong mẫu giáo. Qua Phần Lan cháu còn phải học mẫu giáo thêm 1 năm. Trẻ 7 tuổi mới học lớp 1.

Kết quả học tập sẽ là một tờ giấy dài ngoằng, ngoài tổng kết số điểm học các môn trong năm là những nhận xét của cô giáo về quá trình học tập của học sinh. Không có thành tích học tập qua phân hạng như ở nước ta. Có biểu dương học sinh xuất sắc trong lớp không? Không. Chỉ có cha (hoặc mẹ- tức phụ huynh) cô (hoặc thầy) giáo biết số điểm học tập cuối năm. Học sinh có thể cho các bạn khác biết kết quả học tập nếu muốn.

Một đứa cháu nội  của tôi (hồi lớp 2) nhận một câu nhận xét của cô giáo trong "bảng điểm"– không phải cho phụ huynh biết – mà cho vị giáo viên dạy cháu năm kế “không đặt vật gì hay để học sinh này đặt vật gì trên bàn ngoài dụng cụ học tập. Lý do, cháu rất chia trí khi học. Nó lấy vật ấy và bắt đầu bày trò tinh nghịch."

Trong bản nhận xét về học sinh, phụ huynh sẽ biết con mình có năng khiếu về môn nào. Sự học hành ra sao. Cách ứng xử với bạn học thế nào. Đặc điểm tính tình như ít nói hay nói nhiều, có hòa hiếu với bạn bè không. Thái độ học tập ra sao. Thích những môn nào...

Nói chung, nhận xét của cô giáo vào “bảng điểm” sẽ cho phụ huynh hiểu, có thể gần hầu hết, những ưu khuyết điểm về đạo đức, hạnh kiểm, năng lực học tập, năng khiếu, và nhất là thiên hướng của trẻ qua nhận xét một năm học. Thường thì phụ huynh có thể cho hoặc không cho biết nội dung nhận xét của cô giáo về đứa con của mình nếu họ thấy việc ấy có thể làm thương tổn cho tinh thần đứa bé.

Thực sự ra, cũng chẳng có gì trầm trọng khi đọc những nhận xét của cô giáo về học sinh. Trong thời gian dạy, có những vấn đề nảy sinh về tính tình -đặc biệt không phải thành tích học tập giỏi, dở- thì sẽ có sự tương tác giữa cô giáo và phụ huynh.

Cháu nội tôi gặp một tình huống mà cô giáo thường liên lạc (qua mail) với cha mẹ nó chứ không phải “mời” lên phòng giám hiệu để “làm việc”. Ở VN, tại một trường tiểu học của thành phố Hồ Chí Minh, cháu bị đội cờ đỏ ghi vào số đen “hay xô đẩy bạn”. Lớp 1 cháu không bao giờ có  cái danh dự gì như “phiếu bé ngoan”, nghĩa là khá nghịch ngợm, không phải là đánh bạn, chỉ là xô đẩy bạn trong giờ ra chơi.

Qua xứ người, ngôn ngữ, văn hóa không tương đồng, thiếu phương tiện giao tiếp, mọi cái rất bỡ ngỡ nếu không nói là khó khăn trong việc thích nghi trong đời sống nói chi đến học hành của trẻ nhỏ. Nhưng khi đến trường hơn 1 tuần, cháu tôi rất thích đi học. Vì sao hay “quậy” trong lớp (chòng ghẹo, xô đẩy bạn) là hành vi “không thể chấp nhận” mà cháu tôi không bị phân biệt đối xử? Đơn giản, mọi hành vi của học sinh được nhìn dưới nhãn quan “tìm hiểu” chứ không phải “kết luận” (bằng cách cho điểm) như chúng ta thường làm. Nếu ở VN, cháu tôi sẽ là học sinh “cá biệt”, có thể cần mời phụ huynh lên để “làm việc” nhiều lần nếu học sinh không khắc phục được “cá biệt” ấy.

Và thật như vậy. Con tôi được mời lên gặp cô chủ nhiệm (không phải thầy hiệu trưởng) với yêu cầu, cùng với họ để giúp cháu tôi không được “quậy phá” trong lớp. Cô giáo cho biết, cháu không ngủ trưa (học sinh Phần Lan đều ở trường buổi trưa) và “quậy nhiều hơn về buổi chiều, lý do cháu không hoặc ăn rất it buổi trưa. Quậy nhiều là do cháu...quá đói bụng. Thức ăn Phần Lan không hợp khẩu vị. Mẹ cháu được yêu cầu nấu ăn theo cách VN cho cháu đem đến trường để ăn trong một thời gian khi chưa thích nghi các món ăn Tây. Đây là kết quả “nghiên cứu” của một thầy tâm lý theo dõi hành vi của cháu nội tôi trong ba ngày liên tiếp và đưa ra giải pháp như trên.

Sau đó cháu tôi không còn những hành vi “quậy phá” nữa. Con cái những người mới nhập cư, (nói như bà Nguyễn Thị Kim Ngân) “đã làm gì cho đất nước” Phần Lan mà được quan tâm như thế. Vì có nền văn minh cao, dù còn đầu óc phân biệt chủng tộc (thống kê khoảng 65% dân số), người Phần Lan - đặc biệt là giáo dục của họ- vẫn coi quý học sinh, dù đó là học sinh của những người mới nhập cư từ châu Á hay Trung Đông.

Có bốn đứa cháu nội ngoại học từ mẫu giáo đến lớp 5 nên tôi tìm hiểu từng cháu về việc học ở trường. Nhận xét của tôi không phải từ tài liệu giảng dạy mà từ những trải nghiệm của các cháu. Nhận xét chung, những cháu có học ít nhiều ở trường học quê nhà: Ở đây học dễ chịu hơn. Thằng cháu nội hay bị nhắc nhở nhận xét ngắn gọn: Ở đây, cô giáo không la mắng con. Đánh học sinh, giáo viên sẽ bị đuổi việc và có khi phải tù. Ở VN, cháu không được xếp loại “cháu ngoan” vì hay tinh nghịch.

Cứ mỗi tiết học 45 phút sẽ có 15 phút ra chơi.  Ở tiểu học, thường một ngày có một đến 3 lần ra chơi tùy theo nhiều hay ít tiết học. Cứ mỗi thứ tư, học sinh được chơi lâu hơn, khoảng 2 giờ liên tục trong ngày. Có hai nơi cho học sinh vui chơi: Một ở ngoài trời và một ở trong nhà (không gian sân không bằng ngoài trời nhưng có thể có trò ném banh, “cút bắt”, đá banh (quả bóng nhựa to tướng chỉ lăn chứ không bay)...Và mỗi tuần sẽ có 1 giờ dã ngoại- học sinh đi khám phá bên ngoài, thường là vào rừng; Phần Lan là xứ sở của rừng thông, rừng tùng, và rừng bạch dương.

Giờ học của các lớp không đồng nhất tùy theo quyết định của mỗi giáo viên ngay cả giờ ra chơi. Có mấy lần đưa cháu lớp 3 đến trường, tôi ngạc nhiên thấy có lớp học lớp chơi. Tuy giờ học khác nhau nhưng giờ vô lớp rất bài bản: cửa thang dẫn vào lớp trên lầu có khóa số, mở và đóng đúng giờ. Đi trễ, học sinh phải gọi điện để cô giáo ra mở cửa. Điện thoại được mang đến trường nhưng phải tắt máy. Chỉ được phép dùng để liên lạc khi cần thiết. Đi trễ sẽ ghi vào sổ và cuối năm, trễ học nhiều lần cũng sẽ được đưa vào “học bạ” (đó là tờ sớ dài, tôi có nói ở trên). Do đó, hiếm khi học sinh đi trễ trừ những trường hợp bất khả kháng.

Học sinh nghỉ học phụ huynh phải gọi điện hoặc nhắn tin cho cô chủ nhiệm. Trường hợp nghỉ dài ngày, có khi vài tuần, phụ huynh sẽ được nhận những bài học, bài tập, và trong thời gian nghỉ, học sinh ấy phải được phụ huynh phụ đạo để theo kịp tiến độ chung của lớp. Con tôi từng dẫn 2 cháu về VN gần 1 tháng vì có công việc. Mỗi tuần, cô giáo của các cháu đều gởi nội dung những bài học, bài tập cho phụ huynh để các cháu tự học.

Trường tiểu học thường gắn chung với trường cấp 2. Cơ ngơi rất bề thế. Sân chơi rất mênh mông. Và đủ các loại từ leo dốc, bóng đá (mi ni), bóng rổ, xích đu, bập bênh, nhảy cao, nhảy lên những tảng đá kê gần nhau, chín mười tảng xếp cong queo...Nói chung học sinh ra chơi là để “tập thể dục” và rèn luyện cơ thể. Tôi quan sát hầu hết cơ thể học sinh đều mảnh khảnh nhưng chắc chắn. Rất ít trẻ mập mũm mĩm như búp bê.

Có lẽ học sinh Phần Lan đi bộ nhiều. Mỗi sáng tập thể dục vào mùa đông một hai độ, có khi dưới không, ở một thị trấn,  tôi thấy hai dạng  người ra khỏi nhà: Học sinh và phụ nữ dắt chó đi cho chúng đỡ cúm chân. Một số đi xe đạp, một số đi bộ. Có những đứa rất bé đi đến trường một mình vào buổi sáng mà trời hãy còn tối mờ như là 4, 5 giờ sáng; trên người chúng đeo vật phản quang để xe hơi dễ thấy. Có đứa bé học mẫu giáo lẽo đẽo bước theo người bố to như quả núi đang sải bước đi trước. Tôi tự hỏi, tại sao ông ta không lấy xe hơi (là phương tiện chính của người Phần Lan)để đưa con đến trường hay chí ít là xe đạp có tựa lưng dành để chở trẻ con.

Tự đến trường là cách rèn luyện trẻ ở một đất nước có tới hơn sáu tháng mùa đông khí hậu khắc nghiệt. Bứa nào thời tiết ở 1 trở lên 4,5 độ C là dân chúng rất hồ hởi. Mùa đông hầu như chỉ có 8 tiếng là thuộc ban ngày (tất nhiên rất hiếm ngày có ánh mặt trời). Đi học, tan trường, học sinh đều như đi trong mơ. Trời như phủ bóng mờ mờ lạnh lẽo. Những ngày có tuyết rơi, học sinh cũng phải đến trường. Giờ giấc được tăng thêm. Lớp học 8 giờ sẽ đổi lại 9 giờ. Khi 4 giờ đón cháu học mẫu giáo, tôi cứ nghĩ cháu đang học lớp đêm. Trừ khi mưa, tất cả học sinh đều ra chơi kể cả có tuyết rơi. Từ nhỏ, học sinh tập làm quen với khí hậu khắc nghiệt vùng Bắc Âu.

Các môn học ở bậc tiểu học: Toán, tiếng Phần, tiếng Anh (bắt buộc), lịch sử, nhạc, vẽ, và thủ công gồm may vá (tôi thấy đặt những chiếc máy may như trong một xí nghiệp may mặc), mộc. Cả trẻ gái và trai đều học hai môn “thủ công” này. Cháu tôi làm những túi đựng sách bằng vải, tấm bảng viết (thu nhỏ), mỗi thứ ngốn cả mấy tiếng đồng hồ. Các lớp đều có dịp dắt ra nhà bảo tàng địa phương đôi ba tuần một lần. Ngạc nhiên là các lớp đều có học - nội dung từ đơn giản đến phức tạp - các môn như đạo đức (ethics), tôn giáo (religion), và vô thần (atheism; tôi thích từ không tôn giáo hơn. "Vô thần" nghe hằn học quá).

Con gái tôi có nhà, tầng trên cho sử dụng B&B (bao ở và bao ăn sáng). Có một khách hỏi thuê người Si-ri tên Farah, đen đủi, cao to. Con gái tôi nại cớ từ chối vì hình dáng bên ngoài “dữ dằn” của vị khách Hồi giáo. Thất vọng bị từ chối, vị khách thất thểu bước ra khi trời sẫm tối. Tất nhiên, tiền đặt ở trên hệ thống phải hoàn lại. Không cho thuê nhà sẽ là một thiệt hại khi phải từ chối khách như thế. Lúc chào chủ nhà ra đi, cháu ngoại tôi lớp 5, thấy vẻ buồn trên gương mặt vị khách Trung Đông, nói với mẹ “You’re so racist”. Cháu ra khỏi nước lúc  5, 6 tuổi, tiếng Việt không đủ để nói “sao mẹ phân biệt chủng tộc vậy”.

Có lẽ học môn đạo đức hay tôn giáo hay không tôn giáo gì đó, đứa cháu 12 tuổi của tôi mới dám phê bình mẹ như thế. Là một thạc sĩ giáo dục học ở Phần Lan, con tôi hiểu nếu từ chối như thế sẽ làm ngược lại những điều con mình học. Thế là Farah, người Hồi, không những ở đôi ba tuần, anh còn là khách mướn nhà lâu dài của con gái tôi. Anh ta là một người chuyên mua xe tải đem về một số nước Trung đông để bán. Ở Phần Lan, xe tải chỉ được chạy một quãng dài nhất định. Hết hạn xe rất rẻ. Các nước khác không quy định hạn dùng của loại xe này.

Qua chuyện trò, anh ta nói rất mến người VN vì họ hiếu khách, không như một số người Phần Lan “khá phân biệt chủng tộc”, thấy anh là ngần ngại. Như vậy, môn học cháu ngoại tôi tiếp thu tại xử sở Bắc Âu này có tác dụng ngay, không đợi lúc cháu trưởng thành khi 18 tuổi là công dân Phần Lan.

Trẻ người nhập cư không giỏi tiếng Phần được học các môn này bằng tiếng Anh.  Trong lớp hai thứ tiếng này có giá trị ngang nhau trong giao tiếp. Lúc nhỏ, cháu ngoại tôi phải dùng tiếng Anh để nói với bạn hoặc cô giáo. Lớn lên, nói được tiếng Phần, cô giáo thường khuyến khích sử dụng nhiều hơn. Lên lớp 6, học sinh sẽ học thêm tiếng Thụy Điển – nước từng “đô hộ” Phần Lan.

Tuyên dương học sinh hoàn toàn không xảy ra ở trường học Phần Lan. Tôi có dự một lần bế giảng trường tiểu học. Chương trình sẽ được một học sinh nữ và nam dẫn dắt. Họ ăn mặc rất nghiêm chỉnh. Nữ mặc robe, nam mặc vest, trông như người lớn. Nhiệm vụ của MC là giới thiệu các tiết mục văn nghệ (mỗi lớp 2 tiết bất kể lớp nào). Hết văn nghệ sẽ có lời cảm ơn của thầy hiệu trưởng đối với phụ huynh đang ngồi bên dưới dày đặc trong hội trường.

Chương trình kéo dài chừng non 2 tiếng. Sau đó lớp nào về lớp đó có cả phụ huynh đi theo. Ở trong lớp -rất rộng rãi đầy đủ chỗ ngồi – cô giáo mỗi lớp (hai hoặc ba cô với số học sinh không tới 20 chục em) sẽ gọi từng em lên trao “giấy chứng nhận học tập” (tờ giấy có điểm, và một sớ dài nhận xét của cô về học sinh), một cô khác trao một chậu hoa tươi be bé, cô thứ ba (có lẽ là chủ nhiệm) sẽ ôm hôn và phụ huynh có thể chụp ảnh này để kỷ niệm. Trao “giải” xong, các cô giáo cảm ơn phụ huynh và ai muốn chụp hình với họ thì họ sẽ sẵn sàng. Ngoại trừ gia đình nhà tôi và một hai phụ huynh “chụp hình kỷ niệm” còn lại mười mấy gia đình khác đều chào các cô rồi ra về cùng con cái họ.

Tôi hỏi đứa cháu ngoại lớp 5 (học khá tốt) “có hội đoàn” gì trong trường không. Cháu nói có. Đó là mỗi lớp bầu chọn một lớp trưởng, gọi là (council) hoặc một phó (vice-council). Nhiệm vụ: Mỗi tuần lên họp tại văn phòng hiệu trưởng tất cả các lớp trường chừng 15 hay 20 phút. Hiệu trưởng sẽ tìm hiểu nguyện vọng học sinh qua các council này.

Có họp phụ huynh học sinh không. Có, mỗi năm 2 lần: Một, chỉ có mỗi phụ huynh và cô giáo;(có những việc cô giáo những góp ý riêng về bản thân học sinh và không muốn việc góp ý ấy có thể gây thương tổn tinh thần chúng). Một, phụ huynh, cô giáo, và học sinh. Các phụ huynh cả lớp sẽ có một buổi họp đề cử “hội trưởng” để làm cầu nối giữa nhà trường, lớp học, cô giáo và học sinh. Người đại diện này không phải lo lễ lạc hay đóng góp vật chất hay quỹ gì cho lớp cả.

Giáo dục Phần Lan được đánh giá là một trong những nền giáo dục tiên tiến nhất trên thế giới. Dù chỉ “cưỡi ngựa xem hoa” qua những câu chuyện với các cháu và ba mẹ chúng, tôi thấy có một điểm đáng quan tâm: Học sinh đúng là trọng tâm của giáo dục. Thầy giáo (tất cả đều có bằng thạc sĩ trở lên) rất yêu nghề. Học sinh đối với họ là tình yêu. Trường học là nơi tuổi thơ hưởng những gì tốt đẹp nhất xã hội dành cho học sinh.

Thầy cô rất được trọng vọng dù lương bổng của họ không phải là cao nhất. Không có nhất tự vi sư bán tự vi sư nhưng họ rất được nể trọng. Con tôi nói, chỉ một lời còm trên mạng cộng đồng về bất kỳ một cô một thầy nào có vẻ khinh bạc, tất cả các phụ huynh khác đều tỏ ra bất bình có khi phẫn nộ về nhận xét ấy. Phẩm chất người thầy luôn được xã hội tôn kính.

Đất nước có số dân bằng phân nửa số dân Sài Gòn nhưng giáo dục lại thuộc hàng đầu thế giới đó là điều tôi luôn luôn suy nghĩ. Có những cái chúng ta không bằng họ về vật chất nhưng tôn sư trọng đạo từng có trong quá khứ ở xã hội chúng ta, ngày nay chắc chắn có thể khôi phục lại được qua những việc làm thiết thực: Thầy ra thầy, trò ra trò.

Tôi nghĩ, giáo dục Việt Nam sẽ không thua bất cứ nền giáo dục nào nếu coi trọng học sinh. Hãy cho các em tự do trong học tập. Nếu cần, hãy làm như trẻ Phần Lan, được phép vẽ trên phần trống những trang giấy đề bài nếu...thích, nếu muốn. Các em sẽ không bị điểm kém vì vẽ bậy, làm bài viết nhìn quá “bầy hầy” như cháu ngoại lớp 3 của tôi ở Phần Lan. Cô giáo sẽ phê “You are so lovely and smart” (em rất đáng yêu, rất thông minh) như trong bài kiểm tra tiếng Anh này.

Học sinh phải là người được tôn trọng chứ không phải ai khác trong giáo dục.

Xem thêm