Lúc còn là học sinh chuẩn bị thi tú tài 1 (lớp 11 bây giờ), tôi không hình dung mình đang học tập ở trong môi trường giáo dục, về già, tôi mới tìm hiểu, là DÂN TỘC, NHÂN BẢN và KHAI PHÓNG.
Hơn nửa thế kỷ sau, khi đất nước ở vào thế kỷ vươn mình, tôi mới nghe đến hai từ KHAI PHÓNG. Nó không “hiền hòa” như trước mà rất “dữ dằn”. Không dữ dằn sao được khi một vị chức sắc cấp cao phát biểu có từ khai phóng; thời gian ngắn hai từ ấy sợ quá "lặn" mất tăm. Một ngôi trường đại học bề thế cũng “phụ rãy” hai từ ấy khỏi sự định đặt cho một lối học khai phóng. Tất nhiên, một cái tượng dựng lên có tên khai phóng trở thành tượng đập, tượng dỡ. Khai phóng trở thành hai từ nguy hiểm.
Học sinh chúng tôi thời giáo dục VNCH không hề nghe tuyên truyền về nền giáo dục có tính dân tộc, nhân bản, và khai phóng. Nhưng giờ đây, tôi mới biết, học sinh thời ấy đã "thấm nhuần" qua chương trình học hướng về:
-Dân tộc (ví dụ về lịch sử): Vua Gia Long và hoàng đế Quang Trung đều được học sinh quý trọng ngang nhau. Không vì (bị quy tội) “rước voi về giày mả tổ” mà chúng tôi coi thường vị vua có công thống nhất đất nước. Tôi nhớ có bài giảng hồi tiểu học nói về Nguyễn Ánh, tiêu đề “Vua Gia Long thống nhất sơn hà” và hình ảnh của ông. Dù không đội trời chung với Nguyễn Ánh, chúng tôi vẫn học và vẫn rất tự hào về chiến công hiển hách của vua Quang Trung Nguyễn Huệ, đánh tan quân nhà Thanh xâm lược.
Chúng tôi biết Gia Long đào mộ Quang Trung lên, lấy đầu lâu cho quân tiểu vào, nhằm trả thù cho nỗi đau cả gia tộc bị sát hại ngày xưa. Chúng tôi nghe kể vua Quang Trung khi ở Phú Xuân cũng cho người đào mộ các chúa Nguyễn, đổ hài cốt xuống sông Hương. Hận thù giữa hai vì vua không làm cho học sinh yêu vị này phải ghét vị kia và ngược lại. Trong giáo dục, chúng tôi được học cả hai đều có công trạng to lớn đối với nước nhà. Không vì yêu ghét mà kẻ trọng người khinh đối với các nhân vật lịch sử. Đó không phải tinh thần dân tộc thì là tinh thần gì?
-Nhân bản: Dù không được dạy thế nào là nhân bản nhưng cách đối xử con người với nhau, tôi thấy tính nhân bản hiện ra rõ nét. Nhiều cán binh cộng sản bị thương đều được chăm sóc tử tế ở bất kỳ nhà thương (bệnh viện) nào, tất nhiên có người canh giữ, hoặc còn tay chân thì phải xích vào giường nằm.
Trong lớp tôi, năm bảy đứa có cha hay anh “theo Việt Cộng”. Họ không bị phân biệt đối xử. Bạn tôi có cha đi tập kết vẫn thi đậu vào trường Võ bị Quốc gia Đà Lạt, nơi đào tạo ra các sĩ quan hiện dịch, nghĩa là phục vụ trọn đời trong quân đội, có thể lên tướng.
Cả những người hoạt động cộng sản bị bắt nhốt tù như luật sư Lê Hiếu Đằng vẫn được cai tù dẫn đến trường để thi tú tài vì ông có nộp đơn thi trước khi bị bắt. Tú tài thời ấy là tấm bằng giá trị giúp một người trưởng thành có thể bước vào đời một cách tự tin.
Bây giờ, qua khỏi ngưỡng 70, tôi mới nghiệm ra những việc trên chính là bài học “nhân bản”, đầy tình người.
-Khai phóng: Bây giờ người ta lại sợ…khai phóng, cứ tưởng nó “ghê quá”. Trái lại, khi đi học, tôi thấy KHAI PHÓNG rất đáng yêu.
Ở chương trình tú tài II (lớp 12 bây giờ), có dạy môn triết. Nghe oai thế nhưng triết ở đây chia ra làm 4 môn học: Tâm lý học, luận lý học, đạo đức học, và siêu hình học. Ngoại trừ ban C (Văn-Ngoại ngữ) phải học sâu hơn, sách dày hơn, các ban khác như A (Vạn vật) hay B (Toán-Lý Hóa) đều học nhưng nội dung ít hơn, tất nhiên hệ số cũng nhỏ hơn. Hệ số (tối đa gấp 4 lần) là số nhân lên cho điểm số các môn chính. Học sinh giỏi môn chính thì khả năng đậu tú tài cao hơn. Học gì thi nấy-tất cả các môn, không như bây giờ chỉ thi những môn chính.
Một vài ví dụ cho môn Tâm lý học. Thời gian khác kỳ gian. 24 giờ một ngày là thời gian. Chờ người yêu, thời gian như kéo dài ra, gọi là kỳ gian. “Một ngày không gặp như là ba thu” (ca dao). Một ngày là thời gian; ba thu (ba năm) là kỳ gian.
Một câu chuyện khác: Hai thầy tu trẻ đang chuẩn bị xắn quần lội qua con suối lớn thì thấy một cô gái xinh đẹp cũng đang đứng bên bờ, lưỡng lự vì nước khá sâu. Một vị thầy đi lại, khom người trước cô gái và bảo cô nhảy lên lưng để thầy cõng qua suối. Ngần ngừ một lúc, cô gái liền ôm lưng thầy chùa. Cuối ngày, gần bước vào cổng chùa, bạn đồng hành bèn lên tiếng “thầy là người tu hành, tại sao lại tiếp xúc với phụ nữ, không sợ phạm giới ư”?’. Vị thầy chùa kia đáp “Tôi cõng và đã bỏ cô gái ấy bên kia bờ suối rồi, sao thầy còn “mang” về tận đây”.
Về luận lý học, có một ví dụ nhiều người bây giờ gọi là tam đoạn luận: Mọi người ai cũng chết. Socrate là người. Socrate cũng phải chết.
Bước vào tuổi 18, hành trang vào đời của học sinh chúng tôi có khi là những mẩu chuyện kể như thế. Sinh viên bây giờ, tất cả có học những môn “triết” như học sinh chúng tôi ngày xưa?
Chưa tới 20 năm, nền giáo dục VNCH không tránh khỏi khiếm khuyết nhưng chủ trương dân tộc, nhân bản, và khai phóng đáng cho chúng ta suy nghĩ. Khai phóng sẽ là hai từ cần thiết cho đất nước muốn vươn mình.
Posts
